Kış akşamlarının içeceği: Boza ve Sahlep

Kış akşamları, evde harıl harıl yanan sobanın süzerinde pişen kestanelere eşlik eden bir tattır, boza… Kar yağışı eşliğinde sokak lambasının altında beliren görüntüsü ve “boooozaaaa” diye bağıran sesiyle çocukluğumuzu süsleyen pek çok anıdan biridir bozacılar… Sokak satıcısından alınan boza içilirken yağan kar izlenirdi sıcacık soba başında… Osmanlıdan günümüze gelen boza, tadındaki ekşiliğe karışan tarçın kokusuyla kış akşamlarının vazgeçilmez içeceği olmaya hala devam ediyor. Kış akşamlarının soğuk içeceği olan bozaya, sıcak içecek olarak sahlep eşlik ediyor. Mis gibi kokusuyla tarçının eşlik ettiği ikili, kış akşamlarına tat veriyor.

Tuğba KOÇHAN

Boza, sonbaharın ilk günlerinde içilmeye başlanan ve ilkbaharın ilk günlerine kadar içilmeye devam edilen bir kış içeceğidir. Karlı kış akşamlarının habercisidir sokaktan yükselen ‘boooozaaa’ haykırışları… Kış aylarının vazgeçilmez içeceklerinden bir diğeri olan boza, darı irmiğinin, su ve şeker ile birleşmesi ile meydana geliyor. Bilinen en eski Türk içeceklerinden biri olan boza genellikle, kış aylarında tüketiliyor. Eski yıllarda akşamları yeni hazırlanmış sıcak bozalar, sokaklarda bozacılar tarafından bağırılarak da satılırdı. 2000′li yılları başından itibaren ambalaj sanayindeki gelişme ve hızlı tüketim alışkanlıklarına paralel olarak +8 C’de 25 gün dayanan bozalar marketlerde satışa sunulmaya başladı. Bunun yanı sıra ise sokaklarda bağırarak boza satılma kültürü ise bazı yerlerde halen devam ediyor. Türkiye’de genellikle darıdan yapılan bozanın içilebilecek kıvamını koruduğu süre, 6-7 gündür.

Afikada’dan Asya’ya boza

Boza, Akdenizli tüccar gemiciler aracılığıyla batıya, Hazar Denizi’nden doğuya, Asya içlerine ve Çin’e, İran ve Afganistan’a, Kafkaslar’dan kuzeye olmak üzere tüm coğrafyaya yayılır. Bir Arap gezgini olan İbn Battuta, 14. yüzyıl başlarında yazdığı seyahatnamesinde Türklerin bulunduğu Deşt-i Kıpçak bölgesini anlatırken bozayı, Türklerin içtiği bir şıra olarak anlatmaktadır.

Kış akşamlarının sıcağı ‘sahlep’

Kış akşamlarının vazgeçilmez sıcak içeceği ise sahlep… Soğuk kış akşam gezmelerinde ısınmak için bir sığınak gibi karşımıza çıkar sahlepçiler… Osmanlıdan bu yana yapılan içecek, birçok hastalığa, özellikle de öksürüğe iyi geliyor. Türkiye’de sadece bir kaç ilde yetişen sahlepin kilosu aktarlarda 120 TL’ye satılıyor. Sahlep mide dostu olarak tanımlanırken, tarçınla tüketimi ise üst solunum yolları ve bronşite iyi geliyor. Ayrıca sahlep, içecek olarak kullanılmasının yanı sıra bileşiminde bulunan nişasta ve diğer kıvam artırıcılar dolayısıyla dondurma yapımında da kullanılıyor. 6-10 gram sahlep, bir kilo süte kıvam verebiliyor. Ancak sahlepin neslinin, bilinçsiz toplama sebebiyle tehlikede olduğu biliniyor.

“Mide rahatsızlıklarına iyi geliyor.”

30 yıllık sahlep ustası olan Yusuf Çetin, sahlepin çok az bulunduğunu ve bu yüzden fiyatının fazla olduğunu belirterek, sahlepin yararlarına da değindi. Çetin, sözlerine şöyle devam etti:

“Salep içimizi ısıtan, lezzetli bir içecek olmasının yanı sıra çok sayıda yararı da olan bir içecek. Özellikle yetişme dönemindeki çocukların ve gençlerin bolca salep tüketmesi gerekiyor. Mide rahatsızlıklarına iyi gelen salep, hazmı kolaylaştırarak mideyi rahatlatıyor. ”

“Kar yağınca akla boza gelir.”

1936 yılında kurulan ve Ankara’nın ünlü sahlep ve boza satılan mekânı olan Akman Bozacısı’nda çalışan Alper Arslan, bozanın mide rahatsızlıklarına iyi geldiğini ve bağırsakların hızlı çalışmasına yardımcı olduğunu, özellikle de emziren annelerde süt yapımına yardımcı olduğunu söyledi. Ayrıca Arslan, sahlepin ise soğuk algınlığı ve öksürüğe iyi geldiğini vurguladı. Sahlep ve bozanın daha çok tarçınla ya da zencefil ile içildiğini ifade eden Arslan, “Boza ile leblebi de yeniliyor. Bunu çoğu insan bilmiyor, daha çok geçmişten günümüze bozayı seven insanlar bu ikiliyi biliyor. Ayrıca şıralı boza da oldukça tercih ediliyor” diye konuştu.

Bozanın daha çok kış aylarında tüketildiğini vurgulayan Arslan, “Boza denilince akla neden ilk olarak kış mevsimi geliyor?” sorusuna ise şöyle cevap verdi:

“Aslında bozanın mevsimi yoktur, yazın da içilebilir. Hatta yazın sıcak havalarda buz gibi boza, insanın içini ferahlatır. Ancak sahlep ve boza özellikle kar yağdığı zaman insanların aklına geliyor. Kar yağarken boza ya da sahlep içme isteği duyuyorlar, bu geçmişten gelen bir gelenektir.”

“Artık sokakta boza satanlara rastlamak çok zor.”

Boza üretiminde seri üretime geçilmesiyle sokakta satılan bozacıların hemen hemen neslinin tükendiğini belirten Arslan, bunun nedeninin, günümüzde insanların hijyene daha çok önem vermesi olduğunu söyledi. Arslan bu kültürün yok olması hakkında ise şunları söyledi:

“Oysa bu, Osmanlıdan günümüze gelen bir kültürdür, bir gelenektir. Eskiden akşam vakti sokakta ‘booozaaa’ diye bağırıldığında herkes kapıya çıkar ve boza alırdı. Bu kültürün yok olmaya başlaması üzücü.”

About these ads